Ryszard Jaxa-Małachowski – polski architekt i urbanista, który zaprojektował Limę

Wykładowczyni kierunku Mediacja Sztuki Wydziału Rzeźby i Mediacji Sztuki dr hab. Małgorzata Kaczmarska reprezentuje Akademię Sztuk Pięknych im. Eugeniusza Gepperta we Wrocławiu w projekcie badawczym o nazwie „Ryszard Jaxa-Małachowski – polski architekt i urbanista, który zaprojektował Limę" realizowanym od początku maja 2025 r. Projekt jest dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, w ramach Rządowego Programu „Ochrona dziedzictwa kulturowego za granicą", zarządzanego przez Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA. Głównym koordynatorem projektu jest Fundacja Pro Architectura, we współpracy z Universidad Nacional de Ingeniería (UNI) w Limie. Ponadto w projekt zaangażowani są przedstawiciele Politechniki Krakowskiej, Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie oraz Japońsko-Peruwiańska fundacja MOA.

Celem projektu jest utrwalenie wkładu polskiego architekta, urbanisty i absolwenta École des Beaux-Arts w Paryżu Ryszarda Jaxy-Małachowskiego (1889-1972) w rozwój urbanistyczny Limy poprzez badania nad jego projektami przestrzeni publicznych – w szczególności placu San Martín, jednego z najważniejszych placów Limy, stolicy Peru.

Dorobek twórczy Ryszarda Jaxy-Małachowskiego jest niezmiernie obszerny i na najwyższym poziomie, za co jest doceniany w swojej przybranej ojczyźnie. Jednak poza Peru i w Polsce jego losy i działalność są małe znane. Dlatego jednym z efektów projektu będą publikacje w dwujęzycznych czasopismach naukowych dotyczące wybranych aspektów twórczości Ryszarda Jaxy-Małachowskiego. Będą dotyczyć m. in. wpływu koncepcji Ryszarda Jaxy-Małachowskiego na historyczny i aktualny wygląd jednego z najważniejszych reprezentacyjnych przestrzeni publicznych Limy – placu San Martín. Warto zaznaczyć, że w Peru zapamiętano Ryszarda Jaxę-Małachowskiego jako wybitnego architekta, projektanta najważniejszych budynków stolicy, tym bardziej zatem trzeba opisać i docenić Jego aktywność na polu urbanistyki.

Dr hab. Małgorzata Kaczmarska zajęła się kwerendą w archiwach Limy oraz przeprowadziła rozmowy z członkami rodziny Ryszarda Jaxy-Małachowskiego zajmującymi się Jego spuścizną oraz architektami i urbanistami zajmującymi się badaniem osiągnięć naszego rodaka związanymi z UNI (Universidad Nacional de Ingeniería) w Limie.